Sửa đá mài: Khi nào nên sửa và Kỹ thuật sửa đá
1. Phân biệt Truing và Dressing trong quy trình sửa đá mài
Quy trình sửa đá mài bao gồm hai công đoạn có mục đích kỹ thuật hoàn toàn tách biệt:
Lưu ý: Với đá mài thông thường, một lần chạy bút kim cương sẽ thực hiện đồng thời cả Truing và Dressing. Tuy nhiên, đối với đá mài siêu cứng, kỹ thuật viên bắt buộc phải thực hiện hai công đoạn này tách biệt.
Kết quả của việc sửa đá được mô tả bằng khái niệm địa hình bề mặt đá (wheel topography): mật độ hạt cắt hoạt động trên một đơn vị diện tích, độ nhô của chúng và hình dạng đỉnh hạt. Địa hình này ảnh hưởng trực tiếp tới độ nhám, lực mài và nhiệt sinh ra; tác động cuối cùng còn phụ thuộc loại liên kết, tưới nguội, vật liệu phôi và động lực học của hệ máy.
2. Bước tiến sửa đá: Mâu thuẫn giữa độ nhám và rủi ro cháy mài
Bước tiến sửa đá mài (Dressing lead) là khoảng dịch chuyển dọc của dụng cụ sửa đá trên mỗi vòng quay của đá. Đây là thông số quan trọng nhất điều phối địa hình bề mặt đá.
3. Các loại dụng cụ sửa đá mài và ảnh hưởng đến bề mặt gia công
3.1. Bút sửa đá kim cương đơn điểm và hiện tượng mòn tự động
Bút kim cương đơn điểm mòn dần trong quá trình sử dụng: đầu bút từ nhọn thành tù, bán kính đầu bút tăng lên. Với cùng một bước tiến cài đặt trên máy, một đầu bút tù tạo ra vùng tiếp xúc rộng hơn và các rãnh chồng lấn nhiều hơn. Nghĩa là nó tự động chuyển từ sửa thô sang sửa tinh dù không ai thay đổi thông số nào.
Kết quả là, sau một thời gian, độ nhám chi tiết có thể tự nhiên tốt lên, nguy cơ cháy lại tăng dù không ai đổi thông số cài đặt. Một yếu tồ cần kiểm tra lúc đó là bút kim cương đã mòn, vì hình học đầu bút làm thay đổi trạng thái bề mặt đá mà người vận hành không nhìn thấy trên màn hình máy.
3 cách để tối ưu sử dụng bút kim cương:
Một lưu ý về vật liệu dụng cụ sửa: bút kim cương đơn điểm mòn rất nhanh khi sửa đá CBN, vì chênh lệch độ cứng giữa kim cương và CBN nhỏ hơn nhiều so với giữa kim cương và ôxít nhôm. Với đá CBN liên kết thủy tinh, cách mài là dùng đĩa hoặc con lăn kim cương quay chủ động thay cho bút đơn điểm. Dùng bút đơn điểm cho đá CBN vẫn khả thi, nhưng chi phí bút và độ trôi thông số theo thời gian đều không chấp nhận được trong sản xuất.
3.2. Kỹ thuật sửa đá bằng con lăn kim cương
Với sản lượng lớn hoặc biên dạng phức tạp, bút kim cương đơn điểm được thay bằng con lăn kim cương (diamond dressing roll) mang sẵn biên dạng đảo ngược. Mức độ làm sắc của con lăn được điều khiển qua tỷ số tốc độ sửa đá (qd):
qd = vd / vs (Trong đó: vd là tốc độ vòng của con lăn kim cương, vs là tốc độ vòng của đá mài).
Nói cách khác, tỷ số tốc độ đóng đúng vai trò mà bước tiến đóng với bút đơn điểm: nó là núm điều chỉnh địa hình bề mặt đá. Ưu điểm của kỹ thuật này là điều chỉnh được bằng thông số điều khiển thay vì bằng cơ khí. Do đó, kỹ thuật có thể lặp lại được giữa các ca và giữa các máy.
4. Phương pháp thiết lập thời gian sửa đá
Để duy trì chất lượng gia công ổn định, xưởng cơ khí cần xây dựng phương pháp xác định thời gian sửa đá mài phù hợp. Các phương pháp thường được sử dụng tại thị trường cơ khí chính xác Việt Nam bao gồm:
Với xưởng quy mô vừa, phương pháp được khuyến nghị sử dụng là kết hợp: đặt chu kỳ theo lượng bóc tích lũy cho từng nhóm chi tiết, và bổ sung quy tắc sửa đá bắt buộc trước mỗi loạt hàng có yêu cầu độ nhám hoặc dung sai chặt. Chi phí thời gian thường chỉ vài phút; nhưng tránh được tình trạng làm lại hàng loạt các chi tiết.
5. Chuẩn hóa thông số sửa đá mài trong phiếu công nghệ
Để loại bỏ sự phụ thuộc vào tay nghề thợ mài và đảm bảo tính ổn định của hệ thống quản lý chất lượng (ISO), một phiếu công nghệ mài chuẩn bắt buộc phải quy định rõ 5 thông số sửa đá sau: Loại và mã đá; loại dụng cụ sửa; bước tiến sửa đá; chiều sâu sửa và số lần chạy; chu kỳ sửa đá.
Mời thảo luận
1. Phiếu công nghệ của bạn có ghi bước tiến sửa đá không, hay chỉ ghi “sửa đá khi cần”?
2. Bạn xoay bút kim cương theo chu kỳ nào, và ai theo dõi việc đó?
3. Đã ai từng truy được nguyên nhân cháy mài về việc bút kim cương mòn chưa?
Bài viết do bộ phận kỹ thuật Công ty Cổ phần Công nghệ Khuôn mẫu Ánh Dương biên soạn,
trong chuyên mục Tài liệu kỹ thuật về công nghệ chế tạo chi tiết khuôn.

Previous Post